Advocaat worden met havo of hbo: welke route volg je?

Advocaat worden met alleen een havo- of hbo-diploma lukt niet, maar de weg ernaartoe staat wel open. Je hebt altijd een universitaire master in het recht met civiel effect nodig. Daar kom je via een universitaire bachelor of met een afgeronde hbo-opleiding rechten via een schakelprogramma. Daarna volgt een stage van drie jaar waarin je de Beroepsopleiding Advocaten doorloopt. Reken vanaf je havodiploma op minimaal acht jaar tot je de stage afrondt.

Het algemene stuk over hoe je advocaat wordt gaat uit van het vwo. Dit artikel zet per startpunt op een rij welke route je volgt, waar de valkuilen zitten en hoe lang je studeert.

Welke opleiding heb je nodig om advocaat te worden?

Een aparte advocatenopleiding die je direct na de middelbare school volgt, bestaat niet. De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) noemt als eerste stap een passende vooropleiding: een afgeronde bachelor én master in het recht van een Nederlandse universiteit (bron: NOvA, Hoe word ik advocaat?). Universiteiten erkennen daarnaast hbo-rechten plus een schakelprogramma met civiel effect als vooropleiding voor de master (bron: UvA, schakelprogramma met hbo-vooropleiding). Civiel effect betekent dat je studie je heeft voorbereid op de rechtspraktijk, met een stevige basis in privaatrecht, bestuursrecht en strafrecht.

Zonder civiel effect kom je niet binnen bij de opleiding voor advocaat, rechter of officier van justitie, de zogeheten togaberoepen (bron: UvA). Volg je een combinatie van opleidingen zonder civiel effect, dan kun je geen advocaat worden. Juist bij de routes vanuit havo en hbo is dat de plek waar het misgaat.

Route 1: van havo via een hbo-propedeuse naar de universiteit

Een havodiploma geeft geen directe toegang tot een universitaire bachelor rechten. Een afgeronde hbo-propedeuse doet dat wel. De Universiteit Utrecht schrijft bijvoorbeeld dat een afgeronde hbo-propedeuse toegang geeft tot de bacheloropleiding Rechtsgeleerdheid, net als een vwo-diploma (bron: Universiteit Utrecht, toelating Rechtsgeleerdheid).

De route ziet er dan zo uit:

• je haalt je propedeuse op het hbo, het eerste jaar van een hbo-bachelor;
• je stroomt in bij de universitaire bachelor Rechtsgeleerdheid, die in Utrecht drie jaar duurt;
• je volgt een juridische master;
• je zoekt een kantoor en begint aan de stage.

De toelatingseisen verschillen per universiteit en per jaar. Lees ze daarom na op de site van de universiteit waar je wilt studeren voordat je je hbo-studie kiest. Heb je geen diploma dat toegang geeft, dan kun je in Utrecht een toelatingsexamen doen, het colloquium doctum.

Route 2: advocaat worden met hbo-rechten en een schakelprogramma

Hbo-rechten is zelf geen opleiding tot advocaat, maar wel een opstap. Rond je de hbo-opleiding rechten helemaal af, dan sla je de universitaire bachelor over. Je volgt dan een schakelprogramma, ook wel premaster genoemd, dat je toelaat tot een juridische master. De hbo-bachelor rechten telt bijvoorbeeld bij Hogeschool Utrecht 240 studiepunten (bron: Studiekeuze123, HBO-Rechten Hogeschool Utrecht), wat bij een voltijdstudie vier jaar is.

Let hier goed op welk schakelprogramma je volgt. Bij de Universiteit van Amsterdam kun je alleen met een diploma hbo-rechten (CROHO 39205) kiezen voor het civiel-effect-schakelprogramma (bron: UvA, schakelprogramma met hbo-vooropleiding). Heb je een ander juridisch hbo-diploma, zoals de Hogere Juridische Opleiding of Sociaal-Juridische Dienstverlening, dan volg je bij de UvA het schakelprogramma zonder civiel effect. Met die route word je dus geen advocaat.

Voor het civiel-effect-schakelprogramma bij de UvA gelden deze afspraken:

• het programma telt 60 studiepunten, inclusief de kopcursus aan de UvA;
• je rondt het binnen vier jaar af;
• daarna start je binnen twee jaar met de master.

De Radboud Universiteit vraagt voor civiel effect dat je hbo-bachelor rechten minimaal 80 studiepunten aan Nederlandsrechtelijke vakken bevat en dat je master minimaal 60 studiepunten Nederlands recht heeft. Je hogeschool geeft daarvoor een verklaring af. De eisen verschillen per universiteit, dus vraag ze op tijd op bij de rechtenfaculteit waar je je master wilt doen.

Advocaat worden vanaf het mbo

Ook vanaf het mbo is de route open, alleen langer. Met een mbo-4 diploma heb je bijvoorbeeld bij Hogeschool Utrecht directe toegang tot hbo-rechten (bron: Studiekeuze123). Vanaf het hbo volg je route 1 of route 2.

Hoe lang moet je studeren voor advocaat?

Een reguliere juridische master duurt voltijd meestal twaalf maanden (60 studiepunten), zoals de master Nederlands Recht in Groningen (bron: Rijksuniversiteit Groningen). Tel je de stage van drie jaar mee, dan kom je per startpunt minimaal op deze duur, bij voltijdstudie en zonder vertraging:

De studie zelf, de tijd tot je masterdiploma, duurt vanaf de havo dus vijf of zes jaar. Ben je eenmaal beëdigd, dan ben je al advocaat en werk je als advocaat-stagiair. Je loopt dus geen gewone studiestage meer, maar staat met een patroon in de praktijk.

Na je master: kantoor, beëdiging en Beroepsopleiding Advocaten

Met je masterdiploma op zak volgt de praktijkfase. De NOvA beschrijft die in vaste stappen:

1. Je vindt een kantoor en een patroon, een ervaren advocaat die je tijdens de stage begeleidt.
2. Je dient een beëdigingsverzoek in bij de lokale orde van advocaten in je arrondissement. Daar beslist de deken van de orde over je toestemming.
3. Je meldt je aan voor de Beroepsopleiding Advocaten via het aanmeldportaal van de NOvA, dat twee keer per jaar open is.
4. De rechtbank beëdigt je, waarna de Nederlandse orde van advocaten je inschrijft op het tableau. Vanaf dat moment ben je officieel advocaat.

Na de beëdiging start je stage en de Beroepsopleiding Advocaten. De stage rond je binnen drie jaar af, de opleiding zelf duurt twee jaar. Voor het cohort van september 2026 kostte de beroepsopleiding € 14.255 exclusief btw; het bedrag voor latere cohorten staat bij de NOvA (bron: NOvA).

Tijdens de stage doe je ook de praktijkervaring op die artikel 3.9 van de Verordening op de advocatuur voorschrijft (bron: NOvA). Je treedt onder meer vijf keer op in procedures op tegenspraak en je schrijft tien stukken, waarvan minstens zeven processtukken. Ook doe je ervaring op in twee van de drie grote rechtsgebieden: burgerlijk recht, bestuursrecht en strafrecht.

Welke route past bij jou?

Weet je op de havo al dat je advocaat wilt worden, dan is de propedeuseroute het kortst: één jaar hbo en daarna de universiteit op. Twijfel je nog tussen een juridische baan op hbo-niveau en de advocatuur, dan houdt hbo-rechten beide deuren open. Voorwaarde is dat je een hbo-opleiding rechten kiest die de universiteit van je master erkent (bij de UvA de opleiding met CROHO-code 39205) en daarna het schakelprogramma met civiel effect volgt. Leg je keuze vooraf naast de toelatingseisen van de universiteit waar je je master wilt halen, zodat je onderweg geen jaar verliest.

Deze informatie is algemeen en geen juridisch advies. Voor jouw situatie neem je contact op met een advocaat of het Juridisch Loket.