Ga je trouwen, krijg je een kind of loopt je relatie op zijn einde? Dan krijg je met familierecht te maken. Dit rechtsgebied regelt de juridische kant van je relatie en je gezin. Het gaat over wat je partner en jij elkaar verschuldigd zijn, wie het gezag over je kinderen heeft en wat er moet gebeuren als jullie uit elkaar gaan. De regels staan in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, het personen- en familierecht. Partnerrechten, gezag en scheiding vormen samen de kern van wat familierecht is.
Neem de echtscheiding. Een huwelijk beëindig je alleen via de rechter. Daarvoor heb je een advocaat nodig. Heb je minderjarige kinderen, dan maak je eerst een ouderschapsplan. Wonen jullie alleen samen, dan gaan jullie zonder advocaat uit elkaar.
Samenwonen, trouwen of geregistreerd partnerschap: het verschil in rechten
De vorm die je voor je relatie kiest, bepaalt welke rechten en plichten jullie automatisch hebben. Volgens Rijksoverheid zit het verschil vooral hierin:
- Getrouwd of geregistreerd partner: je hebt automatisch rechten en plichten tegenover elkaar, zoals de plicht om voor elkaar te zorgen en recht op elkaars erfenis.
- Samenwonend met een samenlevingscontract: je hebt die rechten niet vanzelf. Wat jullie willen, leggen jullie zelf vast in het contract.
- Bezittingen en schulden: bij een huwelijk of partnerschap geldt automatisch de wettelijke gemeenschap van goederen. Wil je dat niet, dan leg je bij de notaris huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden vast.
Het moment van trouwen telt mee. Wie vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden trouwde of een partnerschap sloot, valt onder de algehele gemeenschap van goederen: alles wat je hebt en alle schulden zijn van jullie samen. Trouwde je later, dan geldt de beperkte gemeenschap van goederen, zo legt de Rechtspraak uit.
Kinderen: juridisch ouderschap en ouderlijk gezag
Ouderlijk gezag betekent dat je verantwoordelijk bent voor de verzorging en opvoeding van je kind tot 18 jaar en belangrijke beslissingen over hem neemt. Wie dat gezag krijgt, hangt volgens Rijksoverheid af van jullie relatievorm:
- Getrouwd of geregistreerd partner: jullie krijgen automatisch samen het gezag over de kinderen die jullie krijgen.
- Niet getrouwd: erken je het kind sinds 1 januari 2023, dan krijg je automatisch het gezamenlijk gezag met de moeder. Daar gelden uitzonderingen op.
- Kind vóór 2023 erkend: dan heb je het gezag niet vanzelf en vraag je het samen met de moeder aan.
Ga je scheiden, dan houden jullie allebei het gezag, behalve als de rechter iets anders beslist. Wie het gezag over een kind heeft, zoek je op in het gezagsregister.
Echtscheiding: wat je regelt en wie je nodig hebt
Na een echtscheiding is je huwelijk definitief voorbij en zijn jullie ook geen erfgenamen meer van elkaar. Wie wil scheiden, maakt in elk geval afspraken over de kinderen, het geld, de woning en de spullen.
De advocaat en de rechter
Volgens Rijksoverheid vraag je een echtscheiding aan bij de rechter en dat loopt altijd via een advocaat. Jullie dienen het verzoek samen in of één van jullie doet het alleen. Zijn jullie het over alles eens, dan volstaat één advocaat bij de scheiding. Zijn jullie het oneens, dan neemt ieder een eigen advocaat.
Kan iets niet wachten tot de scheiding rond is, zoals de vraag wie in het huis blijft wonen? Dan vraagt je advocaat de rechter om een tijdelijke voorziening. Aan die uitspraak moeten jullie je houden.
Uit elkaar na een partnerschap of samenwonen
Niet elke relatie eindigt bij de rechter. Rijksoverheid zet de routes op een rij:
|
Jouw situatie |
Wie je nodig hebt |
|---|---|
|
Getrouwd |
Een advocaat, die de scheiding bij de rechtbank aanvraagt |
|
Geregistreerd partnerschap, geen minderjarige kinderen, jullie zijn het eens |
Een advocaat of notaris, zonder rechtbank |
|
Geregistreerd partnerschap met minderjarige kinderen |
Een advocaat, via de rechtbank |
|
Samenwonend |
Geen advocaat; met gezamenlijk gezag over minderjarige kinderen wel een ouderschapsplan |
Het ouderschapsplan en de omgang met je kinderen
Heb je kinderen jonger dan 18 jaar, dan is een ouderschapsplan verplicht voor getrouwde ouders, voor geregistreerde partners en voor samenwonende ouders met gezamenlijk gezag. Volgens Rijksoverheid staan daar in ieder geval afspraken in over:
- hoe jullie de zorg en opvoeding verdelen;
- hoe vaak en op welke manier jullie elkaar over je kind informeren;
- hoe jullie samen beslissen over bijvoorbeeld de schoolkeuze;
- de kosten van de verzorging en opvoeding;
- hoe jullie je kind bij de afspraken hebben betrokken.
Bij een scheiding stuurt je advocaat het plan mee met het verzoek aan de rechter. Kinderen van 12 tot 18 jaar krijgen een uitnodiging voor een kindgesprek met de rechter. Hebben jullie allebei het gezag, dan heet de verdeling van de tijd een zorgregeling. Heb je als ouder geen gezag, dan krijg je een omgangsregeling voor je kinderen, legt de Rechtspraak uit.
Kinderalimentatie en partneralimentatie
Na de scheiding blijven jullie samen financieel verantwoordelijk voor je kinderen. Kinderalimentatie loopt tot je kind 21 jaar is; vanaf 18 jaar krijgt je kind het bedrag zelf. Heeft één van jullie na de scheiding te weinig inkomen om van te leven, dan kan die partneralimentatie vragen. Voor afspraken of uitspraken vanaf 1 januari 2020 duurt partneralimentatie maximaal 5 jaar, met uitzonderingen, bijvoorbeeld als jullie kinderen jonger dan 12 jaar hebben. De rechter kijkt bij de hoogte naar wat de één nodig heeft en wat de ander kan missen, aldus de Rechtspraak over alimentatie.
Scheiden van tafel en bed
Bij een scheiding van tafel en bed leven jullie apart, maar blijven jullie volgens de wet getrouwd. Jullie verdelen wel de spullen en maken een ouderschapsplan als er minderjarige kinderen zijn. Wil later één van jullie alsnog definitief scheiden, dan moeten jullie volgens Rijksoverheid minstens 3 jaar van tafel en bed gescheiden leven.
Bewind, erfenis en andere zaken binnen het familierecht
Als rechtsgebied gaat het familierecht verder dan relaties en kinderen. De Rechtspraak rekent tot familie en relaties ook procedures over bewind, curatele, adoptie en erfenissen. Voor een familielid dat zijn geldzaken niet meer zelf kan regelen, kent het familierecht bewindvoering en curatele. Na een overlijden draait het om de verdeling van de erfenis, het terrein van een erfrechtadvocaat.
Mediation of een advocaat bij je scheiding
Zijn jullie het niet met elkaar eens, dan helpt een mediator om toch tot afspraken te komen, bijvoorbeeld over de kinderen, het geld en de woning. Volgens de Rechtspraak kiezen jullie dan voor één gezamenlijke advocaat of mediator. Ieder een eigen advocaat nemen mag ook. Mediation bij conflicten vervangt de advocaat alleen niet: om een huwelijk bij de rechtbank te ontbinden, blijft een advocaat nodig. Komen jullie er ook met hulp niet uit, dan beslist de rechter over de punten die openstaan. Zo’n familierechtadvocaat komt er dus bij elke echtscheiding aan te pas, met of zonder mediator.
Weet je nog niet welke route bij jullie past, dan geeft het Juridisch Loket juridisch advies. Is een advocaat te duur, dan kom je met een laag inkomen onder voorwaarden in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Je betaalt dan volgens Rijksoverheid nog wel een eigen bijdrage, die afhangt van je inkomen en vermogen.
Deze informatie is algemeen en geen juridisch advies. Voor jouw situatie neem je contact op met een advocaat of het Juridisch Loket.