Als verdachte van een strafbaar feit heb je recht op een advocaat, al vóór het eerste politieverhoor (Rijksoverheid). Een strafrecht advocaat kan je bij dat verhoor bijstaan en later ook bij de zittingen van de strafrechter. Verplicht is een advocaat bij de strafrechter niet, maar je mag er altijd een inschakelen, ook als je van plan bent te bekennen (Rechtspraak).
Strafrecht is een van de rechtsgebieden: de officier van justitie vervolgt en de rechter oordeelt of je iets hebt gedaan wat volgens de wet strafbaar is. Tot een rechter je schuldig verklaart, of de officier dat doet via een strafbeschikking, ben je onschuldig (Rechtspraak).
Wat een strafrecht advocaat doet bij aanhouding en verhoor
Houdt de politie je aan, dan mag ze je op het politiebureau verhoren. Je krijgt daar een brochure met je rechten. Je mag vóór het verhoor met een advocaat praten, die ook bij het verhoor zelf mag zijn (Rijksoverheid). Een strafrechtadvocaat kent de procedure en weet welke mogelijkheden je hebt (Rechtspraak).
Vragen beantwoorden hoef je niet, want als verdachte heb je zwijgrecht. Je hebt ook recht op informatie over de verdenking en op inzage in je strafdossier (Rechtspraak). Het zwijgrecht, een van je rechten in het strafrecht, geldt ook later op de zitting.
Ook jongeren onder de 18 mag de politie verhoren. Hun ouders hoeven daar niet bij te zijn, maar de politie licht hen zo snel mogelijk in (Rijksoverheid). Was je 12 tot en met 15 jaar oud ten tijde van het feit, dan geldt het jeugdstrafrecht. Bij 16 tot en met 22 jaar beslist de rechter of het jeugdstrafrecht of het volwassenenstrafrecht van toepassing is (Rechtspraak).
Inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis
Na een aanhouding gelden vaste maximumtermijnen (Rijksoverheid):
- vasthouden voor onderzoek: maximaal 9 uur, waarbij de uren tussen middernacht en 9.00 uur niet meetellen
- inverzekeringstelling: maximaal 3 dagen, met één verlenging van maximaal 3 dagen
- bewaring op bevel van de rechter-commissaris: maximaal 14 dagen
- gevangenhouding op bevel van de raadkamer van de rechtbank: maximaal 90 dagen
Dit voorarrest duurt in totaal uiterlijk 110 dagen. Stelt de (hulp)officier van justitie je in verzekering, dan krijg je een advocaat aangewezen; je mag ook zelf een advocaat kiezen. Word je veroordeeld, dan gaan de dagen in voorarrest van je straf af. Kom je zonder straf of boete vrij, dan kun je binnen 3 maanden een schadevergoeding vragen, waarbij je advocaat je helpt (Rijksoverheid).
De officier van justitie beslist over vervolging
Na het onderzoek kiest de officier van justitie uit drie wegen (Rechtspraak):
- seponeren: de zaak gaat niet naar de rechter, al bewaren politie en justitie je gegevens (Rijksoverheid)
- een strafbeschikking: de officier legt zelf een straf op, bij feiten waarop maximaal zes jaar gevangenisstraf staat
- een dagvaarding: je moet voor de rechter verschijnen
Tegen een strafbeschikking kun je in verzet gaan, waarna de officier je alsnog kan dagvaarden. Ben je ervan overtuigd dat je ten onrechte bent gedagvaard, dan kun je binnen 8 dagen nadat de dagvaarding aan je is uitgereikt bezwaar maken bij de rechtbank. Een strafrecht advocaat kijkt dan met je mee naar de dagvaarding en de mogelijkheden van bezwaar (Rechtspraak).
De dagvaarding vermeldt ook welke rechter je zaak behandelt. Lichte overtredingen, zoals te hard rijden, gaan naar de kantonrechter. Een verdenking van een misdrijf gaat naar de strafrechter (Rechtspraak). Rechtbanken en gerechtshoven gebruiken oriëntatiepunten die laten zien welke straf rechters bij vaak voorkomende strafbare feiten ongeveer opleggen, maar de rechter hoeft die niet te volgen (Rechtspraak).
De zitting bij de politierechter of de meervoudige kamer
De politierechter is één rechter voor zaken die niet ingewikkeld zijn en waarin de officier niet meer dan één jaar gevangenisstraf eist. Hij doet meestal direct mondeling uitspraak. Sommige zaken bij de politierechter krijgen een versnelde behandeling via snelrecht. Zware of ingewikkelde zaken gaan naar de meervoudige kamer van drie rechters, die in principe uiterlijk na 14 dagen uitspraak doet (Rechtspraak).
De zitting waarop je rechtszaak inhoudelijk wordt behandeld, verloopt in een vaste volgorde. De officier leest de tenlastelegging voor, de rechter stelt vragen en de officier eist een straf. Daarna houdt je advocaat of jijzelf het pleidooi: je verdediging. Als verdachte krijg je het laatste woord. Bij de inhoudelijke behandeling beantwoordt de rechter vier vragen:
- Is wettig en overtuigend bewezen dat je het feit hebt gepleegd?
- Is het feit strafbaar?
- Ben jij strafbaar?
- Welke straf of maatregel past erbij?
Mogelijke uitspraken zijn vrijspraak, ontslag van alle rechtsvervolging en een straf of maatregel. Bij ontslag van alle rechtsvervolging is het feit wel bewezen, maar is het feit of de dader niet strafbaar, bijvoorbeeld bij zelfverdediging (Rechtspraak).
Hoger beroep binnen 14 dagen
Ben je veroordeeld voor een misdrijf en ben je het niet eens met de uitspraak, dan kun je in hoger beroep gaan bij het gerechtshof. Dat stel je in principe binnen 14 dagen na de uitspraak in bij de griffie van de rechtbank. Ben je te laat, dan neemt het hof je zaak mogelijk niet in behandeling. Ook de officier van justitie kan in hoger beroep gaan. Je redenen licht je toe op het grievenformulier (Rechtspraak).
Advocaatkosten en pro deo rechtsbijstand
Hoe je aan een advocaat komt en wie hem betaalt, hangt af van je situatie (Rechtspraak):
- Zit je in voorlopige hechtenis, dan krijg je een advocaat toegevoegd. Die is niet altijd kosteloos: kun je een advocaat betalen en word je onherroepelijk veroordeeld, dan kunnen de advocaatkosten op jou worden verhaald.
- Zit je niet vast en krijg je een dagvaarding, dan heb je mogelijk recht op gesubsidieerde rechtsbijstand. De overheid betaalt dan de advocaatkosten geheel of deels, afhankelijk van je inkomen en vermogen.
- Ben je minderjarig en verdacht van een misdrijf, dan krijg je een advocaat toegevoegd die je niets kost, ook niet na een veroordeling. Die advocaat vraag je aan via het Juridisch Loket.
- Kies je zelf een advocaat buiten de toevoeging om, dan betaal je de kosten zelf.
Een advocaat die via zo’n toevoeging werkt, heet een pro deo advocaat. Verdachten met beperkte financiële middelen vragen een toevoeging aan bij de Raad voor Rechtsbijstand (Rechtspraak). Gaat je zaak naar de kantonrechter, dan krijg je alleen in uitzonderingssituaties een toevoeging (Rechtspraak).
Deze informatie is algemeen en geen juridisch advies. Voor jouw situatie neem je contact op met een advocaat of het Juridisch Loket.