Een verhuurder die het onderhoud blijft uitstellen, een klant die zijn factuur niet betaalt of een aannemer die te laat oplevert: zulke conflicten vallen onder het civiel recht. Dit rechtsgebied gaat over conflicten tussen burgers onderling, tussen burgers en bedrijven en tussen bedrijven onderling, zo omschrijft de Rechtspraak het. Je hoort het ook burgerlijk recht of privaatrecht noemen.
Kom je er samen niet uit, dan vraag je de rechter om een oordeel. Bij een bedrag tot en met € 25.000 en bij zaken over huur, arbeid of een consumentenkoop behandelt de kantonrechter je zaak. Een advocaat is daar niet verplicht. Bij een groter bedrag beslist de civiele rechter en heb je wel een advocaat nodig.
Wat valt onder civiel recht?
Het civiel recht is breed. Volgens de Rechtspraak vallen er onder meer deze rechtsgebieden onder:
- familierecht en jeugdrecht, over relaties, kinderen en scheiding
- arbeidsrecht, over de afspraken tussen werkgever en werknemer
- huurrecht, over de rechten en plichten van huurder en verhuurder
- aansprakelijkheidsrecht, over wie de schade betaalt na een ongeluk of fout
- erfrecht, over de verdeling van een erfenis
- vermogensrecht, handelsrecht en sociaal-zekerheidsrecht
Een civiel conflict gaat bijvoorbeeld over geld, over overlast of over een afspraak die niet is nagekomen. Ook een ruzie over de vraag of er wel een overeenkomst bestaat, hoort bij de civiele rechter. Veel van die discussies draaien om wat er in contracten is afgesproken.
Bij een bouwproject gaat een civiel conflict bijvoorbeeld over de vraag of een boetebeding de hele schade dekt. Een ondernemer heeft eerder te maken met onbetaalde facturen van klanten.
Wanneer is het geen civiel recht?
Ben je het niet eens met een besluit van de overheid, bijvoorbeeld van de gemeente, dan valt dat onder het bestuursrecht. Voor zo’n zaak heeft de Rechtspraak een aparte route. Ook het strafrecht hoort er niet bij. Toch behandelt de kantonrechter naast civiele zaken ook lichte strafzaken, zoals een verkeersovertreding of verkeersboete.
Kantonrechter of civiele rechter
Welke rechter je zaak behandelt, hangt af van het bedrag en het onderwerp. Op de pagina’s civiel recht en rechtszaak beginnen zet de Rechtspraak het verschil zo op een rij (stand oktober 2026):
|
Punt |
Kantonrechter |
Civiele rechter |
|
Bedrag |
€ 25.000 of minder |
meer dan € 25.000 of iets wat niet in geld uit te drukken is |
|
Onderwerpen |
arbeid, huur, consumentenkoop en consumentenkrediet, ongeacht het bedrag; ook bewind, curatele en mentorschap |
onder meer echtscheiding, alimentatie, adoptie, burenruzie en onteigening |
|
Advocaat |
niet verplicht, wel toegestaan |
verplicht voor de eiser; in de gewone procedure ook voor de tegenpartij |
|
Griffierecht |
alleen de eiser betaalt, tegen een lager tarief |
eiser en gedaagde betalen allebei, tegen een hoger tarief |
Zo verloopt een civiele rechtszaak
Geen rechtszaak verloopt precies hetzelfde, maar de gewone procedure, de dagvaardingsprocedure, gaat in grote lijnen zo, legt de Rechtspraak uit:
- De zaak start met een dagvaarding. Dat is een brief aan de rechter waarin staat wat het conflict is en wat de ene partij van de andere eist. Een advocaat of gemachtigde kan helpen bij het opstellen. Alleen een deurwaarder mag de dagvaarding aan de tegenpartij uitreiken.
- De tegenpartij reageert. Hij kan het alsnog met de deurwaarder regelen, zich verweren bij de rechter of zelf een tegeneis indienen. Doet hij niets, dan krijgt de eiser meestal gelijk.
- De rechter behandelt de zaak, meestal mondeling tijdens een zitting. Hij kan ook kiezen voor een schriftelijke ronde en getuigen of deskundigen erbij halen.
- De rechter beslist over de eis en over een eventuele tegeneis. Vinden beide partijen het goed, dan geeft hij eerst een voorlopig oordeel, zodat ze nog samen een oplossing kunnen zoeken.
Is er haast bij, bijvoorbeeld bij achterstallig loon, dan is een kort geding mogelijk. De rechter neemt dan snel een voorlopige beslissing, die geldt tot er een andere uitspraak komt. Na een kort geding kan alsnog de gewone procedure volgen. Wie een kort geding bij de civiele rechter begint, moet een advocaat inschakelen.
Kosten van een civiele zaak
Bij de start van een procedure betaal je griffierecht aan de rechtbank. Bij de kantonrechter betaalt alleen de eiser, bij de civiele rechter betalen beide partijen een hoger bedrag. De actuele tarieven staan bij de Rechtspraak, voor de kantonrechter en voor de civiele rechter. Schakel je een advocaat in, dan komt zijn rekening er nog bij, als vaste post in de kosten van een rechtszaak.
Een civiel conflict oplossen zonder rechter
Een rechtszaak is niet de enige weg. Bij mediation helpt een onafhankelijke bemiddelaar partijen om samen tot een oplossing te komen. Zo’n bemiddeling kan sneller, goedkoper en prettiger voor de onderlinge relatie zijn dan een rechtszaak. Ook tijdens een lopende zaak is mediation nog mogelijk.
Bij een aantal rechtbanken is er daarnaast de regelrechter. Daar start je zelf eenvoudig een procedure. De rechter zoekt eerst samen met beide partijen naar een oplossing en beslist pas als dat niet lukt.
Twijfel je of een procedure zin heeft, dan helpt juridisch advies. De Rechtspraak geeft dat zelf niet, maar noemt waar je wel terechtkunt: bij je rechtsbijstandsverzekering, bij het Juridisch Loket of bij een advocaat. Kun je een advocaat of mediator niet betalen, dan kom je in sommige gevallen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand.
Deze informatie is algemeen en geen juridisch advies. Voor jouw situatie neem je contact op met een advocaat of het Juridisch Loket.